راهنمای تدریس مقطع دورۀ راهنمائی

راهنمای تدریس مقطع دورۀ راهنمائی

جزوه راهنمای تدریس مقطع دورۀ راهنمائی

  

مقدمه

دوستان عزیز سلام .

حالتان خوب است .

امیدوارم که سرحال و شاداب باشید .

به سازمان آتش نشانی خوش آمدید .

امیدوارم که روزی خوب و خوش را ، در آتش نشانی سپری کنید . ما در اینجا برنامه‌های متنوعی برای شما در نظر گرفته ایم .

ابتدا مقداری در باره آتش و آتش سوزی و حوادث صحبت خواهیم کرد .

بعد ، یک فیلم را با هم می‌بینیم .

بعد از نمایشگاه آتش نشانی بازدید خواهیم کرد .

و بعد یک عملیات خاموش کردن آتش را خواهیم داشت .

 

لازم است که در مورد تئوری حریق صحبت شود وپای تخته عنوان تئوری حریق را می‌نویسیم .

 

تئوری حریق

اولین مطلبی را که باید بدانیم این است که یک آتش چگونه روشن می‌شود؟

ابتدا چیزی باید بسوزد که به آن ماده سوختنی می‌گویند .

این ماده سوختنی را اگر گرم کنیم ( یعنی حرارت بدهیم ) آتش می‌گیرد .

پس برای سوختن ابتدا یک ماده سوختنی و سپس گرما لازم داریم .

علاوه بر این دو عامل ، عامل دیگری وجود دارد که ما آن را می‌توانیم با آزمایش احساس کنیم و آن هوا یا اکسیژن است .

 

وقتی که یک شمع روشن را داخل ظرفی قرار دهیم و در ظرف را ببندیم پس از چند لحظه شمع به خاطر نبودن اکسیژن خاموش می‌شود .

آن  چند لحظه روشن بودن شمع هم بخاطر این است که در ظرف مقداری اکسیژن وجود داشته است .

وقتی اکسیژن ظرف هم تمام شد شمع خاموش میشود پس ما متوجه می‌شویم که برای بوجود آمدن یک آتش سوزی سه عامل لازم است .

و برای راحتی عمل آن را به صورت مثلثی تحت عنوان مثلث آتش نمایش می‌دهیم.

اکسیژن                                              حرارت                                                                ماده سوختنی

پس برای سوختن سه عامل لازم است .

ماده سوختنی ، حرارت ، اکسیژن

مثلث آتش نکته مهمی را به ما نشان میدهد و آن اینکه اگر یکی از اضلاع آن نباشد، آتش سوزی وجود نخواهد داشت . پس اگر یک ضلع مثلث قطع شود ، آتش سوزی خاموش می‌شود . مثلث آتش را در نظر بگیرد .

 

 

اکسیژن                                              حرارت                                                                ماده سوختنی                                                                                                                                                

اگر ضلع گرما را از مثلث قطع کنیم ، آتش خاموش می‌شود ودر آتش نشانی به این روش، روش سرد کردن می‌گویند .

پس اگر گرمای حریق را از آن بگیریم و در واقع آتش را سرد کرده ایم .

برای مثال باید گفت :

وقتی مقداری چوب یا پارچه دچار آتش سوزی می‌گردد اگر مقداری آب بر روی آن بریزیم ، خاموش می‌شود . در واقع بوسیله آب آتش را سرد کرده ایم.

پس یکی از روشهای خاموش کردن آتش سرد کردن است .

اگر یک بشکه نفت آتش بگیرد فرض کنیم مثل بشکه‌های نفت داخل منازل ، اگر آتش بگیرد و روی آن آب بریزیم بیشتر اوقات آتش سوزی آنها خاموش که نمیشود هیچ، بلکه آتش سوزی آنها ممکن است بیشتر هم شود . در نتیجه به روش سردکردن نمی‌توان آنها را خاموش کرد  . برای خاموش کردن آنها از روش خفه کردن استفاده می‌کنیم . در این حالت از رسیدن

اکسیژن به آتش جلوگیری به عمل می‌آوریم . ممکن است برای انجام این کار ، درب بشکه را بگذاریم و آتش خاموش شود . و یا یک پتوی خیس روی درب بشکه بیاندازیم . یا ممکن است با خاموش کننده‌های دستی آتش نشانی نوع پودری این کار را انجام بدهیم و اگر آتش بزرگ باشد با کف آتش نشانی آنرا خاموش بکنیم .

وقتی یک تابه دچار آتش سوزی شود و روغن آن آتش بگیرد می‌توانیم درب آنرا بگذاریم تا خاموش شود و از ریختن آب برای خاموش کردن آن جدا خودداری کنید.

زیرا دیده اید هنگام سرخ نمودن سیب زمینی اگر سیب زمینی خرد شده آبدار باشد روغن داغ را به اطراف پرتاب می‌کند پس اگر آب، داخل روغن داغ بریزیم ذرات روغن به اطراف پرتاب شده و ممکن است به سرو صورت ما پاشیده شود . و حتی ممکن است باعث افزایش آتش سوزی گردد. پس این گونه آتش‌ها را با روش خفه کردن یعنی گرفتن اکسیژن خاموش می‌کنیم.

گاهی دو روش بالا ممکن نیست و باید با روش سوم که روش جداسازی می‌باشد
آتش را خاموش کنیم شما بارها و بارها این کار را کرده اید یعنی به روش جداسازی آتش را خاموش کرده اید . وقتی شیراجاق گاز منزل خودتان را می‌بندید شعله اجاق خاموش می‌شود .

در واقع شما آتش را با روش جداسازی خاموش کرده اید.

اگر بتوانیم ماده سوختنی را از آتش جدا کنیم آتش خاموش می‌شود که این عمل را جداسازی می‌گویند .

یعنی جداسازی ماده سوختنی از آتش

این عمل به گونه‌های مختلف امکان پذیر است .

مثلا وقتی یک فرش آتش می‌گیرد ما محیط اطراف آنرا از اشیاء دیگر خلوت    می‌کنیم.

این نیز عمل جداسازی می‌باشد که از ادامه آتش سوزی جلوگیری می‌نماید.

پس سه عامل برای یک آتش سوزی لازم است ، آن سه عامل چه بود؟

مربی منتظر جواب می‌ماند .

شاگردان جواب می‌دهند و معمولا شاگردان درست جواب می‌دهند.

بله درسته و برای خاموش کردن آتش سه روش وجود دارد .

سرد کردن – خفه کردن – جداسازی

  سرد کردن      خفه کردن

          جدا سازی

همانطور که متوجه شدید همه آتش سوزی‌ها را نمی‌توان به همه روشها خاموش کرد.

پس برای اینکه بدانیم آتش‌ها را به چه روشی باید خاموش کرد ؟

ابتدا باید انواع آتش سوزیها را بشناسیم و بعد بگوئیم با کدام روش باید آنها را خاموش کرد .

انواع آتش سوزی

آتش سوزیها را به دسته بندی‌های مختلف تقسیم می‌کنند .

اما ساده‌ترین دسته بندی از نظر نوع مواد سوختنی می‌باشد .

مواد در طبیعت به سه شکل یافت می‌شوند . جامد، مایع ،گاز

پس آتش سوزیها را بطور کلی به سه دسته تقسیم می‌کنیم .

١- آتش سوزیهای جامدات قابل اشتعال

٢- آتش سوزیهای مایعات قابل اشتعال

٣- آتش سوزیهای گازهای قابل اشتعال

١- آتش سوزیهای جامدات قابل اشتعال

در آتش نشانی به اجسامی جامد گفته می‌شود که هنگام آتش سوزی از خود خاکستر بجا می‌گذارند .

پس هر ماده ای که بصورت جامد باشد و بسوزد و خاکستر از خود بجا بگذارد ، مانند چوب – پارچه – کاغذ – گندم – جو – نخود – لوبیا و غیره جزء جامدات قابل اشتعال است.

جزء این دسته از آتش سوزیها قرا ر می‌گیرد .

این نوع آتش سوزیها را به روش سرد کردن و با آب خاموش می‌کنیم . پس هر گاه ماده ای در آتش سوزی از خود خاکستر بجا گذاشت آن را با آب خاموش می‌کنیم .

در آتش سوزیهای جامدات سه شکل آتش سوزی دیگر وجود دارد که باید به آن توجه کرد .

الف – آتش سوزی الکتریسته یا برق :

در زمانی که وسیله برقی مانند تلویزیون – رادیو – چرخ گوشت ، سیم برق و هر چیز برقی دچار آتش سوزی شد ابتدا باید برق را قطع کرد و سپس آتش سوزی را با خاموش کننده مناسب که معمولا گاز CO2 می‌باشد خاموش می‌نمائیم . آتش سوزی برق را با آب خاموش نمی‌کنیم .

ب – آتش سوزی فلزات قابل اشتعال

ج – گردها و مواد منفجره

این دو آتش سوزی نیز جزء جامدات هستند که مورد بحث ما نمی‌باشند.

٢- آتش سوزی‌های مایعات قابل اشتعال :

به آتش سوزی هایی اطلاق می‌گردد که ماده سوختنی به صورت مایع بوده و از خود خاکستر به جا نمی‌گذارند

مانند نفت – بنزین – الکل – اتر – گازوئیل

وقتی مایعی که بسوزد جزء مایعات قابل اشتعال محسوب می‌گردد.

مایعات قابل اشتعال را به روش خفه کردن خاموش می‌کنیم . این روش به شکل‌های مختلف انجام می‌گیرد .

مثلا روغن مشتعل تابه را به وسیله گذاشتن درب تابه بر روی آن خاموش می‌نمائیم .

یا فرض کنیم که بشکه ای پر از نفت به شکل زیر ، داشته باشیم که روی پایه چوبی قرار داشته باشد . اگر درب بشکه به اندازه درب کوچک باز باشد                                       

مقدار آتش سوزی چقدر است ؟

مربی قدری تحمل می‌کند تا شاگردان پاسخ دهند

بله به اندازه درب کوچک آتش سوزی خواهیم داشت .زیرا فقط در آنجاست که مثلث آتش تشکیل می‌گردد.

خاموش کردن این آتش بسیار ساده است .

حال اگر درب بشکه کاملا باز باشد آتش سوزی چقدر است ؟

بله آتش سوزی باندازه درب بشکه است یعنی آتش سوزی بزرگتر که دراین حالت میتوان درب بشکه را روی آن قرار داد یا یک سینی بزرگ روی در بشکه بگذاریم . حال فرض کنید این بشکه بر روی یک پایه چوبی قرار دارد و این پایه دچار آتش سوزی می‌گردد و بشکه واژگون گردد.

سطح آتش سوزی چقدر خواهد شد ؟

 مربی منتظر جواب  می‌ماند.

بله هر جایی که نفت جاری شود و وسعت آتش سوزی به اندازه جاری شدن آن خواهد بود. پس ملاحظه       می گردد که ماده سوختنی در آتش سوزیهای فوق همان نفت است و حجم آن نیز تغییر نکرده است ولی وسعت

آتش سوزی در هر سه مورد متفاوت است، پس وسعت آتش سوزی مایعات به سطح مایع که با اکسیژن در ارتباط است بستگی دارد .

بطور کلی خاموش کردن آتش سوزی مایعات قابل اشتعال به روش خفه کردن یعنی قطع اکسیژن انجام         می شود .

ممکن است روش خفه کردن برای بعضی آتش‌های دیگر هم بکار رود بطور مثال لیوان را برعکس روی شمع روشن قرار دهید شمع خاموش می‌شود.

اگر شما یک پتو را روی در بشکه ای که آتش گرفته است بیاندازید آتش خاموش می‌شود .

 این هم یک روش دیگر خفه کردن می‌باشد .

ما در آتش نشانی جهت خاموش کردن مایعات قابل اشتعال از پودر آتش نشانی و کف نیز استفاده می‌کنیم .

اگر آتش کوچک باشد می‌توانیم با خاموش کننده‌های دستی پودری آنرا خاموش کنیم و اگر آتش بزرگ باشد آنرا با کف خاموش می‌کنیم .

در اینجا ممکن است شاگرد سؤال کند کف چیست؟

یک جواب کوتاه و مختصر می‌دهیم.

کف مایعی است شبیه کف صابون یعنی همان حباب‌های کفی که شما دیده اید ولی مخصوص خاموش کردن آتش است.

٣- گازهای قابل اشتعال

گازهای قابل اشتعال بسیار زیادند.

ما در اینجا فقط به گاز مایع و گاز شهری اکتفا نموده مختصری دربارۀ آتش سوزی و خطرات آن بحث می‌کنیم.

گاز مایع یا گاز کپسول یعنی همان گازی که در کپسول‌ها به درب منازل آورده می‌شود، یکی از علل مهم آتش سوزی‌های شهری است.

شرایط خطرزای این گاز دارای دو شکل می‌باشد:

١– وقتی گاز آتش گرفته (مرحلۀ کم خطر)

٢–  وقتی گاز پخش شده ولی آتش نگرفته است (مرحلۀ پرخطر)

مرحلۀاول خطر کمتری نسبت به مرحلۀ دوم دارد زیرا که شما هر روز گاز منزلتان را آتش می‌زنید.

وقتی شما شعلۀ اجاق گاز را روشن می‌کنید،در واقع گاز را آتش زده اید.

و چون تحت کنترل است شما از آن نمی‌ترسید ولی اگر خود کپسول را آتش بزنید، چون فشار گاز زیاد است و صدای بلندی دارد،شما می‌ترسید در حالی که نباید بترسید،مطلب بسیار ساده است، زیرابا بستن شیرکپسول، آتش خاموش می‌شود و این روش،همان روش جداسازی است.

شما هر روز ممکن است آتش را به همین روش خاموش کنید یعنی وقتی که شیر اجاق گاز را می‌بندید در واقع، آتش را خاموش کرده اید آنهم به روش جداسازی،پس ترس در اینجا معنی ندارد.شما باید بدانید که با بستن شیر کپسول، شعله گاز خاموش می‌شود.برای اطلاع شما عرض می‌کنم که شیر کپسول در بیشتر مواقع داغ نمی‌شود،و شما به راحتی می‌توانید آن را ببندید.تنها راه خاموش کردن صحیح کپسول گاز نیز همین روش است .شما باید بدانید که هرگز نباید کپسول شعله ور را با آب،یا پتو یا مواد دیگر خاموش کنید.

فقط با بستن شیر گاز باید آن را خاموش کنید.

شما شاید بتوانید با روش‌های بسیار ساده‌تری آتش کپسول را خاموش کنید .

مربی در اینجا باید بر روی بستن شیر بسیار تکیه و تاًکید نماید.

 

علت این که گفته می‌شود حتماً باید با بستن شیر کپسول، آن را خاموش کرد این است که اگر باوسیلۀ،دیگر آتش را خاموش کنید مثلاً یک پتوی خیس،روی کپسول گاز بیندازید آتش خاموش می‌شود. ولی ممکن است شیر گاز بسته نشود و در این،حالت گاز پخش می‌شود و آتش سوزی در کار نیست،یعنی مرحلۀ دوم پیش می‌آید(مرحلۀ پرخطر)

٢– مرحله ای که گاز پخش شده ولی آتش نگرفته باشد.

در این مرحله دیگر اختیار در دست ما نیست،ممکن است گاز پخش شده منفجر شود و یا بطور ناگهانی،شعله ورشود زیرا پخش شدن گاز باعث می‌گردد،که اختلاط گاز وهوا محیط را به حد انفجار برساند،و با رسیدن کوچکترین جرقه ای محیط یکباره منفجر می‌شود.

این جرقه ممکن است از لباس ما،یا اتصال کلید برق یا حتی روشن شدن یخچال وارد محیط شود.

پس بنابرین این محیط از محیط قبلی خطرناکتر است.

حال فرض کنیم در یک محیط گاز پخش شده و ما ازبوی آن متوجه پخش گاز در محیط شده باشیم،باید اقدامات زیر را انجام دهیم:

١– اگر فیوز برق خارج از محیط گازی باشد،فیوز را برداشته و همراه خود می‌بریم واگر فیوز داخل محیط گازی باشد در همان شرایط باقی می‌ماندو برقهای روشن،روشن بمانندو برقهای خاموش،خاموش بمانند.

٢– اگر قصد داریم وارد محیط گازی بشویم باید لباس‌های خود را خیس کنیم تا از ایجاد جرقه جلوگیری شود.

٣– بلافاصله باید شیر گاز را ببندیم.

4- شعله‌های آتش را خاموش کنیم.(آبگرمکن و بخاری)

5– در وپنجره‌ها را باز می‌کنیم و اگر احتمال بروز جرقه،را درآنها می‌دهیم باید قسمت لولاها یا محلی که احتمال،جرقه دارد را آب بزنیم و آنها را خیس کنیم تا از بروز جرقه جلوگیری بعمل آید.

6– با یک تکه مقوا شروع به باد زدن می‌کنیم،اگر مقوا در دسترس نبود این کار را باپارچه یا حولۀنم دار آنقدر در محیط انجام می‌دهیم،تا احساس کنیم محیط از آلودگی پاک شده است،باید توجه داشت چون گاز مایع سنگین‌تر از هوامیباشد در نتیجه قسمت پائین خانه آسیب  پذیر بوده،وگاز بیشتر در آن قسمتها جمع می‌شود.

7– وقتی از خارج شدن گاز مطمئن شدیم محیط را ترک می‌کنیم در حالی که در و پنجره‌ها همانطور باز بمانند،تا دو ساعت وارد محیط نمی‌شویم و از روشن نمودن کبریت، شعلۀ گاز یا هر چیزی که ممکن است باعث آتش سوزی شود خود داری می‌کنیم .

گاز شهری که ممکن است به نام‌های گاز شهری،گازطبیعی،گازمتان،گازمرداب و غیره نامیده شود بجای کپسول بصورت لوله کشی وارد منازل ما می‌شود درنتیجه تمام شرایط گاز مایع را دارد یعنی اگر آتش بگیرد با بستن شیرگازآتش خاموش می‌شود و در صورت نشت گاز همان شرایط را دارد با این تفاوت که گاز طبیعی از هوا سبک‌تر بوده و قسمت‌های بالایی ساختمان آسیب پذیرترخواهد بود .

پس فراموش نمی‌کنیم که خطر گاز در دو مرحله تقسیم می‌شود .

یکی اینکه گاز آتش گرفته و دیگر اینکه گاز پخش شده ولی آتش نگرفته باشد که مرحلۀ دوم بسیار خطرناک است.

در تمام مراحل می‌توانیم قبل از بروز هر حادثه ای با آتش نشانی تماس بگیریم

شمارۀ آتش نشانی چنده؟

مربی در اینجا شاگردان را حدود 3دقیقه به مشارکت دعوت می‌کند.

چند توصیه ایمنی مخصوص برادران :

– کپسول گاز را هرگز سروته نکنید

– از شیلنگ معمولی هرگز برای گاز استفاده نکنید. شیلنگ گاز را هر سه ماه یکبار خم کنید اگر ترک ترک شده بود آن را عوض کنید .

– از شیر گاز هرگز به عنوان دستگیره استفاده نکنید.

 - وسایل خطرناک را از دسترس کودکان دور نگه دارید.

– دوستان گرامی ترقه بازی یکی از مسائل خطرناک است،که باید از آن اجتناب کرد مگر با ترقه‌های ایمن.

– هرگز با نفت،بنزین و مایعات قابل اشتعال بازی نکنید .

از همراه داشتن چاقو،زنجیر،پنجه بوکس و وسائل مشابه خود داری کنید.

– هرگز از کبریت برای شوخی با دوستانتان استفاده نکنید.

از پشت پا زدن به دوستان دیگرمخصوصاً بر روی پله جداً خود داری کنید

استفاده از تیرکمان کاری بسیار خطرناک است.

– اگر لباس شما آتش گرفت هرگز ندوید بلکه بر روی زمین خوابیده و غلت بزنید اگر کسی هم لباسش آتش گرفته او را گرفته و روی زمین بغلتانید

مخصوص خواهران

- زمان استفاده از گاز حتماً اصول ایمنی را رعایت کنید

- اول کبریت را روشن می‌کنیم بعد شیر اجاق گاز را باز می‌نمائیم

- در هنگام استفاده از گاز مواظب آستین لباس،شال گردن و قسمت هایی از لباس که ممکن است روی شعله‌های گاز بیافتد باشید.

- اگر لباس شما دچار آتش سوزی شود هرگز ندوید،زیرا شعله بیشتر می‌شود بلکه باید روی زمین بخوابید و غلت بزنید

- .مراقب کودکان و بچه‌ها باشید که به وسایل خطرناک دست نزنند.

١– هنگام کار کردن با چاقو،میل بافتنی و اشیاء تیز مراقب باشید کودکان در آغوش شما نپرند.

٢– اطلاع داشته باشید قیچی کودکان پیش دبستانی، قیچی خاصی است که فقط کاغذ را می‌تواند برش دهد و از نوع پلاستیکی و نوک آن گرد است و هیچ آسیبی به کودک نمی‌رساند

٣– هنگام خیاطی مواظبت از وسایل خیاطی بخصوص سوزن ضروری می‌باشد و حتی الامکان سعی نمائید تعداد سوزن‌های به کار رفته در جعبۀ مخصوص خیاطی شمرده شده و اندک باشد.

نمایش فیلم

دوستان گرامی اکنون به تماشای یک فیلم در رابطه با آتش نشانی می‌نشینیم و شما پس از دیدن فیلم می‌توانید سؤالاتی را که در ضمن فیلم برای شما مطرح می‌گردد را بیان کنید.

 

پس از تماشای فیلم مربی به سؤالات دانش آموزان پاسخ می‌دهد.

 

بازدید از نمایشگاه

دوستان گرامی اینجا نمایشگاه آتش نشانی است شما می‌توانید از وسایل آتش نشانی 

دیدن فرمائید و در مورد آن‌ها سؤال فرمائید .

مربی باید در حدی که مورد نیاز آن‌ها باشد به سؤالات آنها پاسخ دهد.

 

عملیات اطفاء

مربی شاگردان را به سمت محل عملیات هدایت می‌کند.

اینجا عملیات مخصوص خاموش کردن کپسول گازرا به شما نشان خواهیم داد  

مربی باید یک کپسول گاز آتش بزندو طرز خاموش کردن آن را آموزش دهد.

حالا طرز خاموش کردن بشکه توسط پتو را به شما آموزش می‌دهیم.

مربی باید طرز خاموش کردن بشکه با پتو را به دانش آموزان آموزش دهد.

حالا خاموش کردن آتش با خاموش کننده‌های دستی را نمایش می‌دهیم.

مربی باید طرزخاموش کردن آتش با خاموش کننده‌های دستی را به دانش آموزان آموزش دهد.

در تمام مدت عملیات تعدادی از دانش آموزان باید خود نیز در اطفاء حریق شرکت داشته و آتش را خاموش نمایند.

خداحافظی

بهتر است مربی تا خروج ماشین از آتش نشانی آن‌ها را همراهی کند