جنگل و حریق

جنگل و حریق

در زبان عام جنگل (forest) به منطقه ای گفته می‌شود که از درختان خودرو تشکیل یافته و ضمنا زیستگاه جانوران وحشی است ولی باید در نظر داشت که هر منطقه پوشیده از درخت یا درختچه را نمی‌توان جنگل دانست . در یک جنگل کلیه روابط اکولوژیک از ساده‌ترین تا مشکل‌ترین آنها بین گیاهان ، جانوران و محیط اطراف آن وجود دارد ، از این رو جنگل را می‌توان به این صورت تعریف کرد : جنگل عبارت است سطح وسیعی پوشیده از درخت ، درختچه و سایر گیاهان که همراه با جانوران اشتراک زیستی (بیوسنوز biocoenose) پیشرفته آن بین عناصر تشکیل دهنده آن (گیاهان و جانوران ) به وجود آورد و تحت تاثیر عوامل محیطی قادر به ادامه حیات به طور مستقل ( بدون دخالت انسان ) می‌باشد . اهمیت جنگل : در اصطلاح جنگل شناسی ، جنگل عبارت است از اجتماعی که اکثر افراد آن را درخت تشکیل می‌دهد . 1- مقدار تولید و برداشت از چوب جنگل : برای صنایع الوار سازی ، مبل سازی ، کاغذ سازی ، کارتن سازی ، کبریت سازی ، پاکت سازی ، برای تهیه زغال و مصارف روستایی . مثلا پوست درخت بلوط (مازو ) دارای ماده تانن است که در صنایع استفاده می‌شود . قالب کفش ، ابزار کشاورزی ، ادوات موسیقی ، قنداق تفنگ . 2- بسیاری از کشور‌ها مانند اتریش یکی از منابع کسب درآمد این کشور از چوب‌های جنگلی و صادرات آن‌ها می‌باشد . 3- جنگل‌ها به عنوان شش‌های کره زمین محسوب می‌شوند زیرا هوای سرشار از اکسیژن بوده و به منظور به دست آوردن مکانی جهت آرامش و فرار از آلاینده‌های صنعتی است. 4-گردشگاه‌های جنگلی و اکوتوریسم و حفاظت از آب و خاک کشور(فرسایش) به منظور جلوگیری از بسیاری سیل‌های ویرانگر و از طرفی تغذیه آب‌های زیر زمینی . استفاده‌های دارویی : مثل پوست درخت کدو قلیایی (دندان درد ) و یا پوست درخت گنه گنه ( درمان مالاریا ) . اکوسیستم (ecosystem) عبارت از یک واحد مستقل طبیعی است که در آن رابطه متقابل بین موجودات زنده و محیط غیر زنده وجوددارد از مشخصات بارز یک اکوسیستم طبیعی قابلیت خود تنظیمی آن بدون دخالت انسان می‌باشد . جنگل یکی از پایدارترین و کامل‌ترین اکوسیستم‌های زمین است. هر اکو سیستم شامل سه بخش است : 1- تولید کنندگان اکوسیستم جنگل : گیاهان شامل درختان ، درختچه‌ها ، علف‌ها و خزه‌ها می‌باشد که تولید اولیه جنگل را باعث می‌شود . 2- مصرف کنندگان اکوسیستم جنگل : جانوران شامل : پرندگان ، پستانداران ، حشرات ، خزندگان می‌باشد که تولید ثانویه جنگل را باعث می‌شوند . 3- تجزیه کنندگان : میکروارگانیسم‌ها ( باکتری‌ها ، قارچ‌ها و ... ) که نقش تبدیل کننده را به عهده دارند وقادرند مواد آلی تولید شده را دوباره به مواد معدنی تجزیه کنند و در تنظیم گردش زنجیره مواد غذایی یک اکوسیستم کمک به سزایی می‌نماید.

اغلب گفته می‌شود که جنگل به تنهایی رشدو نمو می‌کند این عبارت دیگر به صورت ((جنگل یک ثروت طبیعی است)) یعنی اصلا چه ثروتمند باشی چه فقیر چنگل برای هر دو است.در صورتیکه این عبارتها دور از واقعیتها بوده و در آرزوی نشان دادن نقش جنگل یاد آور می‌شویم که یک جنگل واقعی برای ایفای نقش واقعی خود احتیاج به مراقبتهای واقعی دارد. علم جنگل شناسی مجموعه ای از اصول و قواعد ویژه است که حفظ و مراقبت از جنگلهای خود را بر عهده دارد.شاید تا به حال کلمه جنگل را شنیده باشید در حالت کلی کلمه جنگل یادآور درختان بزرگی است که سایه سنگین و تنه‌های کشیده و مستقیمی دارند . کلمه‌ی جنگل استقرار توده‌های دایمی و چند ساله را نیز در نظر مجسم می‌سازد چنانچه که کسی آگاهی از جنگل نداشته باشد ، در بازدیدها و گردشگریهای خود فقط قادر به تغییراتی خواهد بود که در مناطق و چشم اندازهای همیشگی جنگل به وجود می‌آید حال جنگل این بنای لایزال و بی مانند نیاز به پرورش دارد.

جنگل هدیه خدایی و نخستین دوست بشر به شمار می‌رود. هیچ یک از پدیده‌های طبیعت به اندازه جنگل در زندگی آدمیان نقش اساسی و سازنده ندارد. انسان آغازین تنها در پناه جنگل توانست به حیات و تولید نسل خود ادامه دهد. او نیازمندیهای روزانه خود را از جنگل به دست می‌آورد. بدین سان، احترام به درختان و احساس دوستی به آنها پدیده‌ای است که منشأ بسیار دیرینی در پندار انسانها دارد و افسانه‌های کهن اقوام و ملل مختلف جهان سرشار از اساطیر گیاهی است

. جنگل‌ها به عنوان منبع اصلی انرژی و آب و خاک بستر حیات و زندگی جوامع انسانی همواره در معرض تهدید و تخریب قرار داشته اند و انسان‌ها برای تأمین نیازهای زندگی جنگل را مورد تعرض قرار داده اند ، قطع درختان ، تبدیل زمین ، تغذیه دام ، بطور مستمر عوامل کاهش و عقب نشینی سطح جنگلها بوده اند . هم اکنون در سراسر کره زمین برای حفظ درختان و حمایت از محیط زیست جوامع به صورت رسمی و غیر رسمی درصدد حفاظت جنگل و جلوگیری از نابودی و تخریب محیط زیست برآمده و همه دولتهای جهان نهادهایی را برای حراست جنگلها ایجاد کرده اند . اما ادامه زندگی انسان در عرصه‌های جنگلی همچنان حیات

 

جنگلها را با خطر مواجه کرده است و وجود مشاغل دامپروری و کشاورزی و تفرج در کنار جنگل محیط طبیعی جنگل را نا امن نموده است .

یکی از عوامل تخریب و انهدام جنگل‌ها آتش سوزی است . آتش سوزی علاوه بر نابودی درختان جنگل سبب به هم خوردن اکولوژی گردیده و حیات جانوران را نیز به مخاطره می‌اندازد . ترکیب گونه‌های گیاهی عرصه را مختل نموده و سبب تضعیف پایداری گـونه‌های نادر و ذخایر زنتیکی می‌شود . بطـوری که چنـدسال پس از وقـوع یک آتش سوزی در منطقه ای گونه‌های مهاجر سطح عرصه را تسخیر نموده و تیپ جامعه گیاهی گذشته را تحت تأثیر قرار می‌دهند . همچنین آتش سوزی سبب بهم خوردن میزان همسالی درختان و نابودی نهالهای جوان و فقیر شدن خاک و دفرمه شدن شکل ظاهری درختان می‌شود و می‌توان گفت آتش به سرعت اندوخته قرون و اعصار محیط زیست را درمیـان شعله‌های بی رحم به دود و خاکستــر تبدیل می‌کند .

آتش سوزی عرصه زندگی ساکنان جنگل را نیز را محدود کرده و با سوختن علوفه و محصولات فرعی برای آنان دستان تهی و دامهای گرسنه و فقر و فلاکت را نوید خواهد داد .

 

فوائد جنگل

1- پاک سازی و سالم سازی هوا کمک می­کنند. براساس بررسیهای انجام شده هرهکتار جنگل در طول سال قادر است 5 تن کربن جذب و 12 تا20 تن اکسیژن تولید نماید.

2- با کنترل آبهای هرز از حرکت سریع آبهای سیل آسا جلوگیری و مانع از فرسایش و فرسودگی خاک می­گردند.

3- با افزایش رطوبت نسبی مانع از تلف شدن آبهای سطح الارض می­گردد

4- ذخیره کردن ونگهداری آب بارانها ، برف ، تنظیم آب چشمه‌ها و رودخانه‌ها را عهده دار است . بهمین لحاظ گفته­اند که جنگل مادر رودخانه هاست .

5- انواع و اقسام علوفه را جهت تغذیه جانوران اهلی و وحشی تولید و فراهم می­آورد .

6- ریشه درختان عمل تثبیت خاک ، تاج درختان مانع از برخورد مستقیم نزولات آسمانی به عرصه جنگل و در نتیجه مانع از فرسایش خاک ، تنه درختان مورد استفاده در صنعت میوه بعضاً مورد تغذیه واقع می­شوند .

7- با کاهش سرعت باد در طوفانهای شدید مانع از خسارت وارده به باغات میوه و اماکن شهری و روستائی و بصورت بادشکن عمل می­نمایند

8- حفظ تعادل در طبیعت و محیط زیست از اهم وظایف جنگل است . بدین معنی که درزمستان هوای داخل جنگل گرم و در تابستان خنکتر از محیط اطراف غیر جنگل است .

9- به حفظ و حاصلخیزی خاک و تجزیه برگ درختان و تبدیل آن  به هوموس که پایه گذار نباتات عالی است کمک می­کند.

10- منبع درامد و تولید کار بخصوص برای روستائیان حاشیه جنگل در فصول بیکاری است .

11- بدلیل داشتن مناظر زیبا ، الهام شاعران ف نویسندگان ،هنرمندان و محل مناسب جهان جلب سیاحان و توریستها است .

12- محیطی زیبا و با صفا برای تفریح و تفرج و استراحت و تمدد اعصاب و تجدید قوا برای انسانهای خسته از زندگی ماشینی است .

13- تامین کننده مواد اولیه کارخانجات صنایع کاغذ ، کشتی و هواپیما سازی ، مواد شیمیایی و صنایع چوب

14- تامین کننده نیازهای چوبی و سوخت مورد نیاز جامعه .

15- تامین آب شرب و کشاورزی ، جلوگیری از پرشدن دریاچه و سدها ، تولید گیاهان صنعتی و داروئی ، جلوگیری از حرکت شن‌های روان ، جلوگیری از هجوم آفات و امراض گیاهی به کشاورزی و صدها مزایای دیگر

 

16-       از چوب درختان جنگلی ، درب ، پنجره ،کمد خانه و هزاران وسیله‌ی دیگر نیز ساخته می‌شود.

17-       درختان جنگلی با ذخیره و نگهداری آب و برف و باران ، چشمه‌ها و آبشارها را بوجود می‌آورند.

18-      درختان جنگلی با ریشه‌های خود خاک را محکم نگه می‌دارند در نتیجه از جابجایی و فرسایش خاک جلوگیری می‌کنند.

19-      درختان جنگلی به وسیله یبرگهای خود ، گاز کربنیک را از هوای اطراف خود جذب می‌کنند و سپس اکسیژن آزاد می‌کنند در نتیجه به هوا سازی و پاک سازی آنت کمک می‌کنند.

20-      جنگل‌ها علاوه بر بوجود آوردن کار برای کارگران و روستائیان در فصل بیکاری ، محل با صفایی برای تفریح و استراحت انسان است.

21-      از درختان جنگلی می‌توان موادی مانند الکل ، دارو ، مواد رنگرزی و هزاران ماده‌ی شیمیایی تهیه کرد که در صنعت و پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اثرات جنگل درمحیط
اثر جنگل در آب و هوا
جنگل هوا را معتدل می‌کند، بر بارندگی می‌افزاید، از آسیب بادهای سخت می‌کاهد، هوای پیرامون خود را پاک و آن را برای تنفس مناسب می‌کند. جنگل از گرمای پیرامون خود می‌کاهد، زیرا اولا درخت برای تبخیر آب خود نیاز به حرارت دارد که آن را از هوای پیرامون خود می‌گیرد، دوم اینکه برگها و شاخه‌های درختان ، خاک جنگل را در برابر تابش مستقیم خورشید پناه می‌دهد و آن را سردتر نگه می‌دارد.


اثر جنگل در بارندگی
جنگل از گرمای هوای پیرامون خود می‌کاهد و چون هر چند هوا سردتر شود، کمتر می‌تواند بخار آب را در خود نگه دارد، بنابراین هوای پیرامون جنگل زودتر اشباع می‌شود. جنگل مانند کوهستان مانعی در مقابل ابرها بوجود می‌آورد و باعث افزایش بارندگی می‌شود، بدین ترتیب هرگاه جریان هوایی که در آن بخار آب موجود باشد، در نزدیکی سطح زمین با جنگلی مصادف شود، به ارتفاعات بالاتر صعود می‌کند و سپس بطور ناگهانی منبسط شده، سرد شده و در نتیجه اشباع می‌شود و می‌بارد.

 


اثر جنگل در جلوگیری از زیان بادهای سخت
بادهای سخت چون به جنگل برخورد می‌کند، ناتوان شده و از تندی و نیروی آنها کاسته می‌شو
اثر جنگل در حفظ خاکها
جنگل به دلایل زیر از فرسایش خاک یعنی شسته شدن خاک بویژه در دامنه‌های تند جلوگیری می‌کند:
سرعت جریان آب در سطح خاک جنگل کمتر است.
چون مقدار آبی که در خاک جنگل نفوذ می‌کند بیشتر است، پس مقدار آبی که در سطح خاک جریان می‌یابد، کمتر است.
ریشه‌های درختان ، بوته‌ها و گیاهان کوچک بویژه ریشه‌های سطحی ، ذرات خاک را به یکدیگر پیوستگی داده و از لغزش آنها جلوگیری می‌کند.


اثر جنگل از لحاظ زیبایی مناظر
اثر جنگل از لحاظ زیبایی مناظر بر هیچکس پوشیده نیست. مقایسه کوهستانهای خرم شمال ایران با بیابانها و کوههای خشک جنوب البرز ارزش جنگل را آشکار می‌سازد.

آتش سوزی جنگل

صدمه سنگین اقتصادی در اثر آسیب دیدگی منازل ، بنا‌های مختلف و تاسیسات موجود و بدتر از همه تلفات انسانی از جمله زیانهای آتش سوزی جنگل به شمار می‌رود ؛ به همین علت آتش سوزی جنگل در ردیف یکی از " بلایای طبیعی " (یا غیر طبیعی با توجه به علت وقوع حریق) طبقه بندی شده است .  این بلا تاکنون بارها در گوشه و کنار جهان " فاجعه " آفریده است . از جمله این فجایع می‌توان به آتش سوزی جنگل طی تابستان سال گذشته در کشور یونان رخ داد و پس از به جا گذاشتن 64 کشته و مبلغ پنج میلیارد خسارت مالی خاتمه یافت ، اشاره نمود .حریق جنگلهای کانادا ،امریکا، اندونزی و . . . در همین راستا قرار دارند.

به عنوان مثال : در 24 اسفند سال 1378 جنگل‌های اطراف " بندر گز " دچار آتش سوزی شد . وزش باد شدید که از سمت جنوب می‌وزید ، شهر بندر گز را با خطر جدی سرایت آتش سوزی روبرو ساخته بود . خوش بختانه چند ساعت پس از آتش سوزی با تغییر جهت وزش باد ، شهر از خطر در امان ماند . اما این حریق مهیب به روستاهای اطراف صدمه جدی وارد کرده و حداقل 5 نفر تلفات انسانی ، تخریب ششصد خانه و بی خانمان شدن چهار هزار نفر از اهالی که تمام هستی خود را ضمن این حادثه از دست داده بودند را بدنبال داشت ، بدیهی است چنان چه تغییر جهت وزش باد شهر بندر گز را نجات نداده بود ، ابعاد این فاجعه به نحو بسیار وحشتناک‌تری افزایش می‌یافت .

آتش سوزی جنگل عبارت است : از حریقهای ناخواسته و برنامه ریزی نشده ای که بدون کنترل در عرصه فضای سبز و منابع طبیعی ، سوخت‌های گیاهی را به آتش می‌کشد . منظور از سوخت گیاهی ، پوشش گیاهی اعم از درخت ، بوته ، چمن و علف ، خاک برگ و ... است که جنگلها مراتع و بوته زارها را پوشانده است .

 

عوامل بروز آتش سوزی در جنگل

1-عوامل انسانی(اتفاقی)                 2-عوامل طبیغی

عوامل طبیعیی

عععل عبارتند از : صاعقه (رعد و برق) ، بادهای گرم موسمی ، افزایش زیاد درجه حرارت هوا ، خود به خود سوزی ناشی از تجزیه برگ‌ها و علوفه خشک انباشته شده در نقاط مختلف جنگل و یا فرسایش برگ درختان در اثر باد .

بدیهی است توجه به موارد فوق و دیگر نظرات کارشناسان در احداث جنگل‌های مصنوعی بسیار ضروری می‌باشد . البته آمار آتش سوزی هایی که بر اثر عوامل طبیعی واقع می‌شوند در مقایسه با حریق‌های ناشی از عوامل انسانی بسیار اندک بوده و با توجه به محدودیت پیشگیری از وقوع آنها از اهمیت کمتری برخوردار است

تاثیر باد

بادی که می‌وزد مخرب نیست، ولی همین که سرعت باد از حد متعارف بگذرد، قدرت تخریب پیدا می‌کند. بادهای گرم و سوزان بخصوص در نواحی گرمسیری و حاره بسیار مضر می‌باشد و موجب تبخیر و تعریق زیاده از حد برگها و حتی خود درختان می‌شوند و گاهی ممکن است برگها را سوزانیده و درختان را بخشکاند. خسارت بادهای شدید به نسبت نیروی باد و طرز عمل آن و طبیعت نبات جنگلی متفاوت می‌باشد. بادهای تند سبب شکسته شدن و ریشه کن شدن و حرکت دادن ریشه‌های درختان می‌شوند.

تخریب بادهای سخت و تند ، آسیب جدی به جنگلها و مزارع وارد می‌کند که انسان نابخردانه به یاری عوامل تخریب طبیعی برخیزد و چنین روش ناهنجار در راستای تاریخ بخصوص چند صد سال اخیر بویژه در دوران معاصر در پیرامون کویرهای ایران و استانهای خوزستان ، فارس ، کرمان ، یزد و ... صورت گرفته است. قطع درختچه‌های کویری برای تهیه سوخت و زغال در طی صدها سال موجب گسترش کویر و پیشروی آن به سوی شهرها شده و بسیاری از مزارع سرسبز خرم و روستاهای آباد که روزگاری تپش زندگی در فضای آنها موج میزد به کام کویر فرو رفته است.

تاثیر گرمای شدید

حرارت زیاد در سالهای خشک سالی ، عناصر نوزاد جنگلها را دستخوش آسیبهای جدی می‌کند. گاهی آنها را می‌سوزاند و از بین می‌برد و زادآوری آنها را مشکل می‌کند.

تاثیر یخبندانها

یخبندانهای زودرس پاییزه و همچنین یخبندانهای دیر رس بهاره به طرق گوناگون آسیبهای جدی به درختان جنگلی وارد می‌نماید.

تاثیر خشکیها

خشکی که در اثر عوامل جوی (نقصان بارندگی) پدید می‌آید، سبب می‌شود که حرارت شدید تابش آفتاب بر تبخیر رطوبت خاک بیفزاید و میزان ذخیره آن را در خاک تقلیل دهد. این خطر بیشتر در نواحی که بارندگی سالیانه آن کم است خودنمایی می‌کند.

بارانهای شدید

باران اگر به فواصل نامنظم و به صورت رگبار تند و شدید ببارد، سبب دریدگی برگها می‌شود، بخصوص اگر توام با وزش باد تند باشد، خطر تخریب بیشتر خواهد بود.

سیلابها

در صورتی که زمین جنگل در حالت طبیعی خود یعنی اسفنجی و متخلخل باشد، آبهای ناشی از بارندگی شدید به زمین فرو می‌روند و از جریان یافتن غیر عادی آن در سطح زمین که خود مقدمه پیدایی سیل است جلوگیری می‌کند. و اگر این حالت طبیعی زمین جنگل بر اثر انگیزه‌های غیر طبیعی بخصوص از طریق چرای دام از بین رفته باشد، آبها در سطح زمین راه افتاده و موجب سیل می‌شود و مهمترین خسارت سیل به جنگلها می‌رسد، بخصوص جنگلهایی که در قسمتهای زیرین دامنه کوهستانها واقع شده‌اند

عوامل انسانی(اتفاقی)

الف – اعمال ناایمن که به دلایلی مانند : عجله ، غرور ، غفلت ، ناآگاهی و عدم دقت سر می‌زند موجب می‌گردد استفاده کنندگان از جنگل و فضای سبز اشیاء داغ ، کبریت ، ته سیگار ، آتش اجاق و ... خود را قبل از آن که به طور کامل سرد و خاموش نمایند در مجاور یا بر روی بوته‌ها و برگ‌های خشک به جای گذارده و باعث بروز حریق می‌گردند . همین دلایل که اشاره شد موجب می‌گردد . شاهدین وقوع آتش سوزی پی به اهمیت موضوع نبرده و اقدامی در جهت اطفای حریق به عمل نیاورند .

بعضی افراد با بی احتیاطی ، اهمال، سهل انگاری و عدم رعایت نکات ایمنی ، جنگل را به آتش می‌کشند ، به بیان روشن‌تر ، اشخاصی که به هر علت به جنگل رفت و آمد دارند و یا در آن اردو می‌زنند ؛ مثل: شکارچیان ، کوهنوردان ، کسانی که برای تفریح و گردش به جنگل ، می‌روند ، کارگران چوب بر ، ساکنان اطراف جنگل ، رانندگان وسایل نقلیه ، و یا مسافرانی که از جاده‌های حاشیه جنگل عبور می‌کنند ، ممکن است با روشن کردن آتش برای طبخ غذا یا گرمایش ، استعمال دخانیات و ... غافلانه جنگل را به آتش بکشند .

 

ب – شرایط حادثه ساز به عبارتی همان کمبود ابزار و تجهیزات ایمنی و اطفایی و عدم پیش بینی حفاظت انسانی و نیروی آتش نشانی در پیشگیری از وقوع یا گسترش حریق و عدم آموزش مأموران حفاظت جنگل و فقدان تابلوهای هشداردهنده ایمنی و عدم ذخایر آب به منظور استفاده در مواقع بروز حریق می‌باشد .

از نظر کارشناسان عوامل انسانی در اولویت اصلی علت‌های وقوع آتش سوزی در پوشش‌های گیاهی و جنگلی (بخصوص قسمتی که در مجاورت مناطق مسکونی و یا حاشیه شهرها و جاده‌ها قرار دارند) به شمار می‌رود .

 

البته مشکلات اجتماعی و اقتصادی حاکم بر ادارات و سازمان‌های مسئول نیز در به وجود آمدن شرایط حادثه ساز و ناایمن در پوشش‌های گیاهی و جنگلی بی تأثیر نمی‌باشد

عوامل انسانی (عمدی)

ریشه عوامل انسانی که موجب بروز آتش سوزی در جنگل‌ها می‌شوند به دو عنصر اصلی زیر یعنی  اعمال ناایمن  و شرایط حادثه ساز  بستگی دارد .

شاید در وهله اول بعید به نظر برسد که کسی جنگل را به عمد به آتش بکشد ، اما متاسفانه همواره در گوشه و کنار جهان تعداد زیادی از آتش سوزیهای جنگل به عمد توسط افراد ناآگاه و غیر مسئول صورت می‌گیرد .  جنگل نشینان یا زارعان حاشیه جنگل ممکن است به علل مختلف

مثلا افزایش زمین کشاورزی و یا افزایش مرتع ، جنگل را به آتش بکشند ، اما از این گروه بدتر ، زمین خوارانی هستند که به مقصد تصاحب زمین ، جنگل را به آتش می‌کشند .

( این مورد بیشتر در کشور‌های جنوب شرق آسیا و جنوب اروپا مشاهده شده است )

عوامل انسانی تخریب جنگلها

چرای دام

زیانهای وارده به جنگلها از راه چرای دام سابقه طولانی دارد. از روزگاری که اقتصاد شبانی زیر بنای تکاملی جامعه را تشکیل می‌داد و اشتغال به امور دامداری و نگاهداری دام از معتبرترین و سودآورترین رشته‌های سرمایه گذاری عصر فئودالیسم شناخته می‌شد، زمینه‌های تخریب جنگلها از طریق چرای دام فراهم گردید و چراگاههای جنگلی ایران به عنوان غنی‌ترین منابع علوفه‌ای در دسترس دامها گذارده شد. زیانهای ناشی از چرای دام در جنگلها شامل موارد زیر است:

رفت و آمد مدام دام در جنگلها ، باعث فشردگی خاک و خرابی وضع فیزیکی خاک می‌شود. به این ترتیب آب باران به جای آنکه در خاک فرو رود در سطح زمین جریان پیدا می‌کند در چنین اراضی رویش دانه‌هایی که بر روی زمین ریخته شده دشوار و در بعضی حالات غیر ممکن می‌شود.

چرای دام باعث می‌شود که تبدیل مواد آلی زنده به لاش برگ صورت نگیرد و افراط در چرای دام ، پوشش گیاهی را از عرصه جنگل حذف می‌کند و خاک جنگل عریان و بدون محافظ می‌ماند و به تدریج دچار فرسایش می‌شود.

در دامنه‌های کوهستانها که خاک عملا در معرض ریزش قرار دارد، تردد دامها سبب تشدید ریزش خاک و قطعات سنگی می‌گردد و فشار وارده از تصادم این ریزشها به درختان موجب زخمی شدن پوست آنها می‌شود.

دامها با جویدن پوست و ساقه‌های درخت ، آنها را زخمی کرده و زمینه تسهیل نفوذ و رخنه آفات و بیماریهای گیاهی را تدارک می‌بینند.

 

حریق

آتش سوزی در جنگلها نیز از عوامل مخربی است که قدمتی برابر با زیست اجتماعی انسانها دارد. منتها از نظر میزان خساراتی که به بار می‌آورد در کشورها و مناطق مختلف و نوع جنگلهایی که آتش سوزی رخ می‌دهد متفاوت می‌باشد. حریق در جنگلهای سوزنی برگ به سبب سرعت و قابلیت اشتعال خسارتی را که به ارزش تجاری درختان وارد می‌آورد، به مراتب سنگین‌تر از درختان پهن برگ می‌باشد و جای خوشبختی است که بیشتر جنگلهای ایران از نوع پهن برگ می‌باشد. حریق در صورت وسعت و شدت و تکرار در یک جنگل سبب تغییر ارزش کیفی گونه‌ها می‌شود و به ظهور گونه‌های پست و نامرغوبی می‌انجامد که از نظر تجاری فاقد ارزش می‌باشند.

مثلث آتش در جنگل

اکسیژن

. اکسیژن برای شروع احتراق همچنین برای ادامه آن ضروری است ، حدود 21 % هوا را اکسیژن تشکیل می‌دهد . زمانی که اکسیژن هوا به کمتر از 15 %  کاهش یابد ، بیش‌تر مواد نمی‌سوزند . در مورد آتش سوزی داخل بناها محدود بودن اکسیژن قابل دسترسی می‌تواند ادامه آتش سوزی را به حریق آرام‌تری تبدیل کند ، حتی ممکن است آتش به طور کامل خاموش شود .

یا اینکه مواد سوختنی به طور نیم سوز باقی بمانند (البته وجود مواد نیم سوز در فضا‌های بسته ممکن است جو خطرناکی را ایجاد کند که با رسیدن ناگهانی هوای کافی در اثر پدیده موسوم به برگشت شعله (پدیده بکرفت) انفجار ناگهانی و مخربی ایجاد شود) . اما به عکس آتش سوزی داخل بناهای محدود ، در محیط جنگل به طور معمول اکسیژن کافی و نا محدود وجود دارد و از این نظر نمی‌تواند در رابطه با شروع آتش سوزی و گسترش آن متغیر مهمی محسوب گردد

حرارت

در حضور اکسیژن کافی بایستی مقدار حرارت کافی به سوخت اعمال گردد تا آتش ایجاد شود ، باید حرارت سوخت به نقطه اشتعال آن برسد .. بر خورد آذرخش (صاعقه) با درخت‌های سرپا به ویژه درخت‌های خشکیده سر پا از جمله علل طبیعی آتش سوزی جنگل است . بعضی طوفان‌ها رعد و برق‌های بدون بارش تولید می‌کنند . آذرخش ناشی این طوفان‌ها می‌تواند آتش سوزی‌های متعددی را باعث شود . مجموعه متعددی از علل اتفاقی می‌تواند جنگل را به آتش بکشاند . بی احتیاطی هنگام استعمال دخانیات ، رها کردن آتشی که در جنگل  برای طبخ غذا بر پا شده است ، بعضی کوره‌های تهیه زغال که به شکل درست و ایمن احداث نشده اند و حتی بعضی زباله‌ها مثل قوطی خالی کنسرو و یا شیشه‌های مختلف که با انعکاس و تمرکز نور خورشید به روی سوخت‌های سبک می‌توانند به طور اتفاقی و غیر عمد باعث آتش سوزی جنگل شوند و در نهایت آتش افروزی افراد لا ابالی و سود جو از جمله عوامل تولید حرارت برای ایجاد آتش سوزی جنگل است.

 

سوخت

روش اول تقسیم بندی

سوخت‌های سنگین(درختان کند اشتعال یا دیر سوز)

سوخت‌های سبک یا نرم ( درختان و گیاهان سریع الا شتعال)

روش دوم تقسیم بندی

سوخت زیر سطحی

سوخت سطحی

سوخت‌های فراز(تاجی)

 

سوخت‌های سبک یا نرم
( درختان و گیاهان سریع الا شتعال)

درختانی که دارای تنه یا شاخه‌های نرم و متخلخل هستند (مثل انواع صنوبر) به علت دارا بودن آوندهای فراوان در برابر آتش مقاومتی اندک داشته و به سرعت شعله ور شده و می‌سوزند . همچنین درختانی مثل کاج و سایر سوزنی برگ‌ها به واسطه وجود مواد  رزینی در شاخ و برگ آنها قابلیت اشتعال بالایی داشته و در توسعهآتش سوزی جنگل‌ها بسیار مؤثر می‌باشند

سوخت‌های سنگین
(درختان کند اشتعال یا دیر سوز)

درختانی که در تنه و شاخ و برگ آنها آوندهای کمتری وجود دارد (مثل بلند مازو ، خرمندی ، ممرز و توسکا) از سرعت اشتعال کمتری برخوردارند . چوب‌های سریع الاشتعال خاکستر کمتر و چوب‌های کند اشتعال خاکستر بیشتری از خود بجای می‌گذارند . به طور کلی درختانی دیرسوزتر هستند که درصد رطوبت شاخه و بدنه آنها در حالت سبز کمتر باشد .

سرعت گسترش آتش ناشی از سوخت‌های سنگین کمتر از سرعت گسترش آتش ناشی از سوخت‌های سبک  است اما سوخت‌های سنگین با شدت زیاد‌تری می‌سوزند

دیگر خصوصیات سوخت

چگونگی سرعت اشتعال و سرعت گسترش آتش به دیگر نواحی همچنین حجم و مقدار رطوبت آن است. اندازه و شکل سوخت چگونگی اشتعال آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد، بدین معنی که قطعات ریز و خرده چوب یک گونه مشخص گیاهی به نسبت قطعات بزرگ‌تر همان گونه گیاهی زودتر مشتعل شده و آتش را سریعتر به اطراف گسترش می‌دهند . در مورد شکل سوخت و رابطه آن با اشتعال می‌توان به سوزنی برگها اشاره کرد . شکل خاص این نوع گیاهان باعث می‌شود زودتر مشتعل شده و آتش را سریعتر گسترش دهند . .هوا نمی‌تواند در داخل و  اطراف سوخت هایی که خیلی "متراکم" هستند جریان پیدا کند. به همین دلیل سوخت‌های متراکم آرام می‌سوزند. در این مورد می‌توان سوخت‌های زمینی (زیر سطحی) را مثال زد . مواد آلی در حال تجزیه یا به عبارت دیگر پوشش مرده جنگل که از باقیمانده گیاهان و برگ‌های پوسیده تشکیل گردیده به طور معمول پوشش متراکم و به هم فشرده ای را تشکیل می‌دهند که فقط مقدار کمی از سطح آن‌ها در معرض هوا قرار دارد؛ بنابر این تنها ممکن است به صورت احتراق کند (کم سرعت)،بدون دود و شعله بسوزند . این احتراق اگر چه کند است ، ولی می‌تواند تا عمقی از خاک که این مواد وجود دارند ادامه یابد ؛ همچنین به وسعتی که در پهنه جنگل وجود دارند ، گسترش یابد . به عکس این گروه می‌توان  سوخت‌های هوایی (تاجی) را نام برد . درختان سر پا به ویژه شاخ و برگ این درختان در معرض هوا قرار داشته ، هوا به راحتی از میان آنها جریان می‌یابد ؛ بنا براین احتمال اشتعال آنها بیش‌تر و خطر گسترش سریع آتش از یک نقطه به یک نقطه دیگر بیشتر است .

"پیوستگی سوخت" عامل مهمی برای گسترش آتش به اطراف محسوب می‌شود . مقدار سوختی که در یک منطقه خاص وجود دارد "حجم سوخت" یا بار اشتعال نامیده می‌شود . بدیهی است هر قدر در یک منطقه سوخت بیشتری وجود داشته باشد ، شدت آتش و سرعت گسترش آن به اطراف بیشتر خواهد بود . سرعت اشتعال ، شدت آتش و سرعت گسترش آ تش سوزی نسبت معکوسی با میزان رطوبت سوخت دارد . به این معنی که هر قدر ماده سوختنی مرطوب‌تر باشد ، دیرتر مشتعل می‌شود ؛ شدت آتش کمتر بوده وبا سرعت کمتری به اطراف گسترش می‌یابد . به عکس  مواد سوختنی خشک زودتر آتش گرفته  ، به شدت می‌سوزند و با سرعت بیش‌تری به اطراف گسترش می‌یابند .

عوامل موثر در توسعه و گسترش آتش سوزی جنگل

شرایط  آب و هوایی

زمان آتش سوزی

رطوبت

وزش باد

شرایط جغرافیایی

شرایط  آب و هوایی

شرایط آب و هوایی تاثیر بزرگی در جریان آتش سوزی جنگل دارد . در این مورد دو عامل "رطوبت"و "باد" تاثیر بیشتری دارند

رطوبت

در ارتباط با آتش سوزی جنگل ، رطوبت به دو صورت "رطوبت نسبی" و "رطوبت سوخت‌های گیاهی " دخیل است.

نسبت بخار آب فعلی موجود در هوا در مقایسه با حداکثر مقدار بخار آبی که هوا در حرارتی معین می‌تواند داشته باشد ، رطوبت نسبی نامیده می‌شود . هوای گرم به نسبت هوای سرد ظرفیت بیشتری برای جذب رطوبت دارد . زمانی که رطوبت نسبی هوا کم است ، در واقع هوا خشک بوده و شرایط برای وقوع آتش سوزی مهیا است. رطوبت نسبی هوا در ساعت‌های شبانه روز به میزان قابل ملاحظه ای تغییر می‌کند .

رطوبت سوخت گیاهی نیز عامل بسیار مهمی در آتش سوزی جنگل است . همان طور که بدون سوخت گیاهی آتش سوزی رخ نمی‌دهد ، (در صورتی که رطوبت سوخت گیاهی زیاد باشد ، آتش سوزی اتفاق نمی‌افتد) . عوامل جوی متعددی مانند بارندگی ، درجه حرارت هوا ، رطوبت نسبی و....... در رطوبت سوخت گیاهی تاثیر دارند .

شدت و سرعت گسترش آتش سوزی جنگل ، نسبت معکوسی با رطوبت سوخت گیاهی موجود دارد . سوخت گیاهی هنگام بارندگی رطوبت را از هوا و زمین جذب کرده ، آن را در اثر گرما ، خشکی هوا و وزش باد از دست می‌دهد

وزش باد

حرکت هوا نیز عاملی در گسترش و تعیین مسیر حرکت آتش سوزی جنگل است . در یک روز آرام و بی حرکت (از نظر وزش باد) ، نیز آتش سوزی جنگل میتواند اتفاق افتاده ، میزان آن افزایش میابد ، اما آتش سوزی با شرایط یکسان اگر با وزش باد منلسب همراه باشد . بسیار شدید‌تر بوده ، خیلی سریعتر گسترش می‌یابد . با می‌تواند شدت افروزش و یرعت حرکت آتش سوزی را افزایش دهد . اثر باد در آتش سوزی جنگل شبیه به باد زد آتش برای کمک به افروزش سریع آن است . لازم به تذکر است ، آتش سوزی‌های شدید و وسیع جنگل ، شبیه به سایر آتش سوزی‌ها شدید و بزرگ ، خود باعث ایجاد بادهای شدید و تنوره‌های وحشت انگیز می‌گردد؛

زیرا حرارت زیاد کانون حریق موجب سبکتر شدن هوای بالای آن می‌شود . این هوا همراه گازها و دود تولیدی ، جریان سعودی پیدا می‌کند . از سوی دیگر برای جایگزینی این هوا ،

هوای تازه و سرد از قسمت پایین کانون حریق به داخل آن کشیده می‌شود . این چرخه که پدیده " همرفت " نامیده می‌شود ، یکی از راههای انتشار حرارت آتش سوزی بوده ؛ همانطور که ذکر شد ، در آتش سوزی‌های شدید و وسیع باعث ایجاد بادهای شدیدی شده که به ویژه با پرتاب " نیمسوز " ، " جرقه " و " اخگر " تا فواصل دور موجب توسعه و گسترش آتش سوزی می‌شوند

شرایط جغرافیایی :

حرکت آتش سوزی جنگل همچنین به شرایط جغرافیایی یا توپوگرافی وابسته است . شرایط جغرافیایی هم به تغییر ارتفاعات زمین ، هم به شکل و وضعیت عوارض طبیعی و یا عوارض مصنوعی ( ساخته دست بشر ) مربوط می‌شود . وضعیت جغرافیایی تاثیر عمده ای بر رفتار آتش سوزی جنگل دارد . حرارت آزاد شده در این گونه آتش سوزی‌ها درست مثل حرارت آزاد شده در آتش سوزی داخل بناهاست ، زمانی که آتش سوزی جنگل در منطقه مسطح رخ می‌دهد ، قسمت عمده حرارت آتش سوزی در هوا رها می‌شود ، ولی هنگامی که " ارتفاع " در جهتی که آتش در حال حرکت است افزایش یابد ، حرارت آتش سوزی مقادیر عظیم‌تری از سوخت گیاهی را مشتعل کرده ، سرعت گسترش آتش سوزی را افزایش می‌دهد . به همین دلیل در حریقهای جنگل ، آتش سوزی از دامنه کوهستان به طرف بالا رفته ، به سرعت پیشرفت می‌کند ، اما به عکس و به عنوان مثال ، حرکت آتش سوزی جنگل از قسمت بالای تپه به پایین آن خیلی به آهستگی صورت می‌گیرد . اگر شیب یک منطقه خیلی تند و عاری از پوشش گیاهی باشد به منزله سدی در مقابل گسترش آتش سوزی است . صخره‌ها و سنگ‌ها نیز باعث کند شدن و یا جلوگیری از پیشرفت حریق جنگل می‌شوند . دیگر اشکال شرایط جغرافیایی نیز گسترش آتش را تحت تاثیر قرار می‌دهند . حصارهای طبیعی شامل رودخانه‌ها نهر‌ها و دریاچه‌ها می‌توانند به فرو نشاندن آتش سوزی کمک کنند. حصار‌های مصنوعی مثل جاده‌ها و بزرگراه‌ها نیز اطفاء آتش سوزی جنگل را تسهیل می‌کن

به طور کلی حریق‌های جنگلی در5دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

آتش سوزی‌های سطحی

در این حریق پوشش سطحی جنگل از جمله خار و خاشاک ، شاخ و برگ ریخته شده ( خزان شده ) ، بعضی نهال‌های کوچک و درختان جوان ، علوفه کف جنگل می‌سوزد

در اغلب موارد چنان چه شرایط مهیا باشد ، این نوع آتش سوزی به سرعت گسترش پیدا می‌کند

. آتش سوزی تاجی)
( فراز یا هوایی

این آتش سوزی در بیشتر مواقع در اثر آتش سوزی سطحی ایجاد می‌شود . در حریق مزبور شاخ و برگ درختان ، در واقع قسمت فوقانی تاج درخت ، گرفتار شعله‌های بی رحم آتش می‌شود . وزش باد موجب گسترش آتش از قسمت تاج درختان به یکدیگر می‌شود ، این نوع آتش سوزی  چنان چه شرایط مهیا باشد ، با سرعت و شدت گسترش می‌یابد.

آتش سوزی تنه ای

این نوع حریق که  به " آتش سوزی تنه ای " معروف است در اثر اشتعال درخت‌های پوسیده و میان تهی و یا در تنه درختان جوان و خشک اتفاق می‌افتد و به نسبت  دیگر انواع آتش سوزی کمتر  روی می‌دهد

آتش زیر زمینی
( زیر سطحی )

این نوع آتش سوزی در جنگل‌های قدیمی که زیر آنها معادن ذغال سنگ وجود دارد اتفاق می‌افتد. در این آتش سوزی احتراق به صورت کند ، بدون شعله و دود مواد آلی و تورب داخل خاک را می‌سوزاند . این نوع آتش سوزی جنگل از مسایل زیست محیطی فوق العاده خطرناک به شمار می‌رود .

آتش سوزی تجویزی
(کنترل شده)

در بعضی از کشورها بمنظور پاک کردن عرصه جنگل از مواد قابل اشتعال ، مازاد مقطوعات حاصل از قطع یکسره و احیاناً از میان برداشتن علفهای هرز ( که برای حیات جنگل مضر است ) و همچنین کمک به تجدید حیات طبیعی جنگل  و تنظیم حیات وحش هرسال و یا چندسال یکبار با رعایت شرائط خاص و برخورداری از امکانات ویژه­ای جنگل را عمداً آتش می­زنند .

 

با توجه به مثلث حریق لازم است به منظور متوقف کردن حریق یکی از سه ضلع اصلی یعنی سوخت، اکسیژن یا گرما قطع شود.

یکی از راهکارهای توصیه شده جهت حفظ منابع جنگلی ایجاد حریق‌های مختص و معین توسط نیروهای متخصص می‌باشد که در جریان اینگونه حریقها سوخت موجود کاهش می‌یابد.

در مقاله حاضر سعی شده است چگونگی ایجاد حریقها، منافع و اثراث مخرب آنها، تکنیکها اجرای حریق، برنامه ریزی جهت اجرا و مورد بحث قرار گیرد.

شرایط آتش سوزی تجویزی

برای انجام این نوع آتش سوزی کلیه شرائط احتیاطی از قبیل درجه حرارت ، زمان سوخت ف میزان رطوبت مواد سوختنی ، جهت و سرعت باد  ، توپوگرافی منطقه و ... در نظر گرفته ، دور منطقه مورد عمل ، آتش بر ایجاد کرده و افراد ، تانکر آب ، وسائل و تجهیزات اطفاء حریق و سایر امکانات لازم را جهت کنترل آتش بر مستقر می­نمایند .

آتش سوزی تجویزی در ابتدای فصل گرما یعنی قبل از انکه زمین بکلی خشک شود ، انجام میگیرد و بهترین موقع (از شبانه روز) برای شروع ، زمانی است که مواد قابل اشتعال رطوبت بیشتری دارند ، یعنی از ساعت 6 بعدازظهر تا 10 صبح روز بعد ، اما چون کنترل آتش و کار کردن در شب مشکل است ، لذا اینگونه آتش سوزیها را در ساعات 1-2 بعداز ظهر انجام می­دهند تا گذشت پس از چندساعت با فرا رسیدن ساعات مناسب غروب ، از حرارت زیاد شدت و مدت گرفتن اتش که مسلماً سبب آسیب دیدن درختان می­شود جلوگیری شده و اتش به آسانی مهار و خاموش می­گردد

دلایل ایجاد حریقهای از قبل تعیین شده در مدیریت منابع جنگلها

الف کاهش سوختهای مخاطره زا

سوختهای جنگلی به سرعت در بین درختکاریها و درختهای کاج تجمع یافته و در طی 5 تا 6 سال توده‌ای سنگین را تشکیل می‌دهند که می‌تواند در ایجاد حریق‌های خود بخودی برای تمام منابع جنگلی تهدیدی جدی قلمداد شود. حریقهای از قبل تعیین شده عملی‌ترین راه کاهش مخاطرات ناشی از تجمع سوختهای قابل احتراق در جنگلهای کاج می‌باشند. حریقهای خوبخودی که در مناطقی که سوخت در آن نواحی از طریق این حریقها کاهش یافته، ایجاد می‌شوند. آسیب‌های کمتری به دنبال داشته و راحتتر کنترل می‌شوند.

فاصله زمانی مناسب بین حریقهای از قبل تعیین شده در راستای کاهش سوخت، به فاکتورهای متعددی از قبیل نرخ تجمع سوخت، حریق خود بخودی وقوع یافته قبلی و سطح ریسک حریق بستگی دارد.

این فاصله می‌تواند از سالی یکبار تا 3 یا 4 سال یکبار متغیر باشد. معمولاً بعد از حریق اول، یک فاصله زمانی 4-3 سال مناسب است.

حریق اولیه (جهت کاهش سوخت) در یک جنگل کاج جوان به شرایط سختتری از نظر باد، رطوبت و درجه حرارت نیاز دارد. سرعتهای بالای باد و درجه حرارت خنک‌تر می‌تواند آسیب‌های ناشی از حریقهای سطحی را به حداقل برسانند.

این گونه حریقها در جنگلهای کاج که به طور متوسط دارای ارتفاعی بین 12  10 فوت می‌باشند می‌توانند توسط پرسنل با تجربه و تحت شرایط کنترل شده بدون هیچ خسارتی انجام پذیرند.

در جنگلهای جوان که برای اولین بار این چنین حریقهای ترتیب داده می‌شود ارتفاع درختان بایستی بین 15 تا 20 فوت بوده و حریق در فضاهای محدودتری (مثلاً 20*20 متر) صورت گیرد.

ب از بین بردن باقیمانده‌های ناشی از قطع درختان

بعد از درو کردن و قطع درختان و جمعآوری آنها، ساقه‌ها و شاخه‌هایی که ارزش تجاری نداشته باشند روی زمین پخش شده و یا بسته به نوع روش قطع در جایی انبار می‌شوند. این مواد می‌توانند موانع مهمی در راه انسان یا تجهیزات باشند و بر فرض مثال اگر در چند سال آینده حریق رخ دهد باز کردن راهی برای خاموش کردن آتش مدتها به تأخیر می‌افتد و در نتیجه هم مساحت زیادتری می‌سوزد و هم هزینه احیاء جنگل به مراتب افزایش می‌یابد. در چنین مواقعی ایجاد حریقهای از قبل تعیین شده توصیه می‌شود.

ج آماده کردن سایت برای بذر افشانی یا نهال کاری

هنگام احیاء جنگلهای کاج بوسیله بذر افشانی مستقیم یا نهال کاری یا احیاء طبیعی، حریقهای از قبل تعیین شده مناسب هستند. در زمین‌های باز تا هنگامی که نهالهای جوان ایجاد نشده اند حریق تنها می‌تواند با خاک معدنی و رویش رقابتی گیاهان مواجهه داشته باشد. در جائیکه این رویش رقابتی توسط حریق به میزان کافی کاهش نیافته باشد از روشهای مکانیکی یا شیمیایی استفاده می‌شود. حریق ایجاد شده میزان دید را افزایش می‌دهد بنحوی که اپراتورهای تجهیزات به آسانی می‌توانند کنده‌های درختان قطع شده را دیده و بدون هیچ خطری عبور کنند. بعلاوه اگر نیاز باشد که زمین قبل از نهال کاری مدتی آیش شود حریق ایجاد شده مقدار زیادی از باقیمانده‌های قطع درختان را می‌سوزاند و بدین ترتیب نهال کاری بهتری نتیجه خواهد شد.

همچنین در جائیکه از علف کشها برای از بین بردن رویش گیاهی رقابتی استفاده شده است، حریق بعدی باعث کنترل بهتر رویش خواهد شد.

حریقهای از قبل تعیین شده همچنین باعث به جریان انداختن مواد مغزی می‌شده و آنها را در دسترس قرار می‌دهند.

د کنترل رویش رقابتی

گیاهان سخت مقاوم به سایه، کم ارزش و بدون کیفیت، اغلب فضای مناسب رشد درختچه‌های کاج را اشغال می‌کنند. این گونه‌های ناخواسته ممکن است روی نهالهای جوان را پوشانیده یا آنها را از بین ببرند. در خاکهایی با محتوای خاک رس بالا و در مناطقی با میزان بارندگی کم در طی بخشهایی از فصل رشد، رقابت برای آب، مواد غذایی و فضای مورد نیاز برای رشد می‌تواند به طور چشمگیری نرخ رشد overstory را کاهش دهد. به علاوه understory و درختچه‌ها با گیاهان سوزنی شکل پوشیده شده و بدین ترتیب نردبانی از سوخت فراهم می‌کنند که اجازة رسیدن آتش به انتهای overstory را می‌دهد. در بسیاری از موقعیت‌ها ریشه کن کردن understory‌ها نه عملی بوده و نه مطلوب می‌باشد. هر چند با یک قضاوت درست مشخص می‌شود که با بکار بردن حریقهای از پیش تعیین شده، understory‌ها می‌توانند با رقابت محدود با گونه‌های مطلوبی که در چنین زمانی خوراک حیات وحش را تأمین می‌کنند، کنترل می‌شوند.

سوزاندن، مؤثرترین راه کنترلی گیاهان چوب سختی است که قطری کمتر از 3 اینج دارند. حریقهای دوره‌ای می‌توانند رویش رقابتی این گیاهان در محدودة inh 3 را کنترل کنند. مناسب‌ترین فصل برای حریق و فرکانس حریقها بسته به نوع گونه‌ها و مشخصات جغرافیای طبیعی منطقه متفاوت است.

معمولاً در یک حریق زمستانی (فصل خاموش) نسبت به حریق در بهار یا تابستان ریشه‌های کمتری از درختان از بین می‌رود. توصیه شده است در هر دو منطقة کوهپایه‌ای و ساحلی ابتدا برای کاهش سوخت، یک حریق زمستانی و سپس بدنبال آن یک یا دو حریق سالانه (به شرط کافی بودن سوخت) یا دو سالانه تابستانی ایجاد شود.

اگر این گیاهان کنترل نشوند به شکل midstory هایی درآمده و فضای درختان کاج را تصرف می‌کنند که از بین بردن آنها در طی آماده سازی سایت، کاری پر هزینه است. معمولاً در چنین مواقعی ترکیبی از حریق و روشهای دیگر شامل تجهیزات سنگین یا مواد شیمیایی و یا هر دو توصیه می‌شود.

هـ) کنترل حشرات و بیماریها

بیماری نقاط قهوه‌ای یک عفونت قارچی است که ممکن است به طور جدی نهالهای جوان را تهدید کرده و حتی نهالهای جوان برگ دراز را از بین ببرد. نهالهای بیمار تمایل دارند که در مرحلة علفی باقی بمانند.

کنترل در زمانی که بیشتر از 20 درصد نهالها مبتلا شده‌اند توصیه شده است. در چنین مواقعی ایجاد حریق، عملی‌ترین راه کنترل بیماری است. سوزاندن گیاهان مبتلا تعداد هاگهایی که نهالها را عفونی می‌کنند کاهش می‌دهد. اگر نهالها مبتلا شده در نواحی نسوخته در نزدیکی مناطق سوخته شده باقی بمانند معمولاً عفونت مجدد دوباره رخ می‌دهد. در چنین مواقعی ممکن است به حریق اضافی نیاز شود.

درختچه‌های برگ دراز برای حریق بعد از مرحلة علفی شدن بسیار مستعد هستند. بنابراین ممکن است که حریق نهالها را نیز بسوزاند. بدین ترتیب باید در این زمینه با متخصصین امر مشورت شود.

به نظر می‌رسد حریقهای از قبل تعیین شده مشکلات ناشی از پوسیدگی ریشه‌ها در اثر Fomes annosus را کاهش می‌دهد. این بیماری قارچی در جائیکه حریقها بطور پریودیک ایجاد می‌شود کمتر خواهد شد.

این حریقها همچنین بطور موفق ولی تحت شرایط بسیار سخت هوایی، برای کنترل حشرات میوه کاج مثل سوسک استفاده شده اند. هزینه‌های این حریقها به مراتب کمتر از روشهای کنترلی شیمیایی سنتی می‌باشد.

ی) بهبود خوراک دام

حریقهای از قبل تعیین شده باعث بهتر شدن موقعیت چرای دام‌ها می‌شود. این حریقهای کم حجم، دسترسی، دلپذیری و کمیت علفها را افزایش می‌دهند. مواد مرده با ارزش غذایی کم با مواد جدید حاوی پروتئین، فسفر و کلسیم بالا جایگزین می‌شوند.

این منافع در افزایش وزن حیوانات اهلی به وضوح دیده می‌شود. بایستی دقت شود که در زمینهایی که به تازگی سوزانده شده‌اند، بیش از اندازه دام چریده نشود. توصیه می‌شود که ناحیه به 3 بخش تقسیم شود و در هر سال  ناحیه سوزانده شود.

ممکن است بعد از حریق، گیاهی بسیار زیاد یا بسیار کمتر شود که این امر بستگی به مرحله‌ای از چرخه زندگی گیاه دارد که در آن بوده است. تاریخ گل دادن از گونه‌ای به گونة دیگر و همچنین با عرض جغرافیایی و ارتفاع متفاوت است. برای مثال wiregrass به حریق تابستانی بهتر پاسخ می‌دهد تا به حریق در فصل زمستان.

ل بروز زیبایی

این گونه حریقها ارزشهای هنری و زیبایی شناختی را افزایش می‌دهند به عنوان مثال تغییرات رویشی ایجاد می‌کند. تعداد و میدان دید گل دهی سالانه یا دو سالانه را افزایش می‌دهد. همچنین فضاهای بازی همچون کوهها ایجاد می‌کند و مناظر زیبایی را خلق می‌کند. قسمتهای نسوخته تنوع و گوناگونی رویش را افزایش داده و بدین ترتیب گونه‌های زیادی از پرندگان و حیوانات را به سوی خود جلب می‌کنند. بنابراین یک روش عملی برای نگهداری تعداد زیادی از اجتماعات گیاهی جذاب و جاودانه کردن گونه‌های گیاهی در معرض خطر، استفاده از حریقهای دوره‌ای است.

م بهبود دسترسی

سوزاندن پای درختان به صورت دوره‌ای، کارایی در نوردیدن جنگل، علامت گذاری الوارها و . را افزایش می‌دهد. از بین بردن مواد تجمع یافته قبل از قطع درختان باعث ایمنی بیشتر علامت گذاران و اپراتورها ‌شده و همین کاهش سوخت به جبران خطر بزرگتر خود بخود سازی در حین قطع درختان کمک می‌کند.

ن جاودانه کردن برخی گونه‌های گیاهی

برخی گیاهان ساختار و ویژگیهای بافتی خاصی دارند که محیطهای داغ و آتش گرفته را می‌پسندند. چنین خصوصیتی یک رابطة تنگاتنگ با آتش را در دوره‌های طولانی مدت می‌طلبد.

بسیاری از گونه‌های نادر تنها در 1 یا 2 سال بعد از حریق یافت می‌شوند. تغییرات ایجاده شده در الگوی طبیعی حریق در اثر جلوگیری‌های به عمل آمده منحصر به کاهش تأسف بار گونه‌های مقاوم به حریق شده است. بسیاری از گلهای زیبا و دیدنی شامل چندین نوع ارکیده که اخیراً در زمرة گونه‌های در معرض خطر ذکر شده‌اند با این حریقها نجات یافته‌اند.