حادثه آوار

حادثه آوار

آوار عبارت است از ویران و منهدم شدن و از نظم خارج شدن ساختمان ساختار سازه . آوار نیز یکی از حوادثی است که باعث محبوس شدن انسان‌ها در زیر خروارها خاک، سنگ و آجر و ... می‌شود و درمواردی قربانیانی نیز می‌گیرد که طبق آمار حوادث سازمان آتش نشانی تهران از سال 1365 الی 1371 چهار صد و نود و هفت مورد در تهران گزارش شده است . به منظور برخورد صحیح با حادثه آوار در ابتدا می‌باید شناختی نسبی نسبت به انواع اجزا تشکیل دهنده ساختمان و مراحل ساخت آن پیدا کرده و طرق مختلف انتقال بار سقف و اعمال آن بسته به نوع ساختمان بررسی گردد . سپس علل بوجود آمدن حادثه آوار مورد توجه قرار گیرد و در انتها نحوه صحیح آوار برداری و دستورات ایمنی در رابطه با پیشگیری از حادثه آوار ذکر گردد . پی‌ها - ستون‌ها - سقف پی - دیوارها - کف کاذب – سقف کاذب تیرریزی – خرپا‌ها – تبدیل‌ها – درب‌ها و پنجره ها

اجزای تشکیل دهنده ساختمان

پی‌ها اساس و بنیان ساختمان سازی است و بستگی به نوع زمین دارد . جهت احداث ساختمان ابتدا زمین را بین 80 تا 100 سانتیمتر در زمین‌های سفت گود برداری می‌کنند . در ساختمان‌های مسکونی بدون زیرزمین پس از پی کنی و شفته ریزی پی سازی شروع می‌گردد .

پی

  • آجری برای ساختمان‌های آجری .
  • بتونی برای ساختمان‌های اسکلت فلز و بتونی .

( پی‌ها باید بار دیوارها و سقف و تمامی ساختمان را تحمل کنند )

دیوارها

شامل – الف ) دیوار باربر که علاوه بر خاصیت همه دیوارها ، خاصیت باربری ساختمان را نیز دارا    می‌باشد .

ب ) دیوارهای غیر باربر که برای جدا سازی ساختمان بکار می‌رود .

خواص عمومی دیوارها

محافظ صوت - محافظ حرارت -  محافظ رطوبت از داخل زمین دیوار محافظ و جدا کننده ساختمان از محیط خارج

ستون

 جهت ساختن یک ستون از دو آهن یا دو ناودانی استفاده نموده و این دو با فاصله یا بدون فاصله کنار هم روی بلیت توسط نبشی جوش شده و بلیت و نبشی چهار آرماتور به نام بولت بتون فندانسیون درگیر می‌شود .

-  فندانسیون پی سازی و محل قرار گرفتن ستون‌ها و پیوستن آنها به یکدیگر در یک ساختمان را مجموعاً فندانسیون گویند .

تمام اتصالات باید توسط جوش یا پرچ یا پیچ انجام گیرد ناگفته نماند که پیچ مقرون به صرفه نیست و احتمال افتادن دارد .

- خرپا‌ها ( تیر ریزی‌های مشبک ) عضوی است از یک ساختمان به صورت اسکلت که متشکل شده باشد از میله‌های مستقیم توسط مفصل‌های بدون اصطکاک به یکدیگر متصل شده باشند و انواع مختلف دارند .

- شناژ استخوان بندی کف ساختمان بوده که با را بطور یکنواخت تحمل می‌کند و از بتون آرماتور تشکیل شده در مناطقف زلزله خیز شناژ عمودی روی شناژ افقی زده می‌شود .

- سقف اساسی‌ترین پوشش ساختمان محسوب می‌شود چون انسان یا اشیاء باید زیر سقف در ساختمان تجمع یا اسکان یابند . لازم است بدانیم که سقف انواع و اقسام داشته که در شرایط خاص با مصالح مخصوص ساخته می‌گردد .

انواع سقف‌ها : 

الف ) سقف‌های قوسی مانند طاق ضربی و غیره .

ب ) سقف‌های مستوی ( پوششی ) یا صاف مانند سقف‌های بتونی، فلزی و ... که قوسی ندارند .

طرق مختلف انتقال بار سقف عباتند از :

  1. بار سقف در ساختمان‌های آجری و سنگی به دیوارها منتقل می‌شوند .
  2. بار سقف در ساختمان‌های به صورت پایه ای ( فولادی، بتونی، چوبی ) به پایه ها               منتقل می‌شود .
  3. با سقف در ساختمان‌های به صورت مختلط به طرق 1 و 2 منتقل می‌شود .

اعمال سقف عبارت است از :

1-  انتقال قوای محرکه یا ثابت ( بار مرده یا زنده ) بر روی دیوارهای پایه

  -  بار زنده شامل اجسام متحرک روی سقف است مانند انسان، گلدان و ...

  - بار مرده شامل اسفالت ، دورچینی روی بام ، پوکه‌های شیب بندی سقف و ...

2-  تقسیم طبقات

3- مقاومت در برابر حرارت، صوت و باران

تقسیم بندی ساختمان‌ها از نظر مصالح

1- اسکلت فلزی                                 2- بتونی                                 3- آجری                                4- چوبی

ساختمان‌های آجری :

در این نوع ساختمان‌ها از دیوار‌های محکم جهت حمال بودن بار ساختمان استفاده می‌شود، عرض دیوارها 65 ، 455 ، 35 ، 35 ، 22 ، 10 سانتی متر به کار می‌رود سقف این ساختمان‌ها قبل از ابداع پروفیل و آهن بصورت ضربی بوده در ساختمان‌های آجری پی آجری و دیوارهای حمال بار سقف را حفظ می‌کنند دیوار حمال 35 سانتی متری و دیوارهای 22 سانتی متری که نیمه حمال می‌باشند که بسیار محکم و ضربه گیر زلزله می‌باشند .

ساختمان‌های اسکلت فلزی :  

در این ساختمان‌ها آهن بنیان ساختمان بوده که دیوارهای ضخیم از بین رفته و دیوارهای نازک حتماً با اندازه عرض پروفیل بوجود آمده در این نوع ساختمان طبقات مطرح نیست بلکه بنا به تعداد دلخواه طبقات محاسبات آن انجام و از کوچکترین فضاهای ساختمان کمال استفاده می‌گردد .

ساختمان‌های اسکلت فلزی پی‌ها بتونی بوده و پس از اتصال پلیت ( صفحه فلزی ضخیم که زیر ستون قرار می‌گیرد ) با میله‌های مهار به بتون ها  و ستون‌ها توسط نبشی‌ها با جوش دادن روی پلیت آن استوار می‌گردد .

پس از محاسبات انجام شده در ستون‌ها طرف تیر آهن روی نبشی‌ها قرار می‌گیرند و تیرچه‌ها در دل پل‌ها و سقف سازی جوش می‌شوند .

ساختمان‌های بتون آرمه :

این ساختمان‌ها از آرماتور ( میل گرد عاج دار و بتون تشکیل گردیده بدین طریق آرماتور در داخل بتون خاصیت کششی و خود بتون خاصیت فشاری ساختمان را متفقاً انجام می‌دهند در ساختمان‌های بتونی بتون رل اساسی را اجراء می‌کند و عمر ساختمان را نیز تضمین می‌کند البته به شرطی که هنگامی که بتون ریزی می‌شود پس از آن به مقاومت مجانب رسیده ( خاصیت مجانب در طی 28 روز بیش از بتون ریزی بدست می‌آید ) اصولاً بتون از مقدار درصد سیمان ، آب و گراویه ( همان سنگ شکسته شده ) تشکیل شده است و اگر آرماتور بکار رود اصطلاحاً بتون مسلح گفته می‌شود .

ساختمان‌های چوبی : 

این ساختمان‌ها کلاً از چوب ساخته می‌شوند و بیشتر در مناطق جنگلی و نزدیک آنها احداث            می‌گردد .

 

علل بوجود آمدن حادثه آوار :

  1. فرسودگی ساختمان ( عمر مفید ساختمان به اتمام رسیده باشد )
  2. قرار گرفتن بار بیش از حد روی سقف
  3. در معرض رطوبت قرارگرفتن پی‌های ساختمان
  4. ریزش زیر پی در اثر فروکش کردن چاه‌ها و زیر ساختمان‌ها در اثر ریزش کانال‌ها ،     قنات‌ها و ...
  5. حرارت بوجود آمده در اثر آتش سوزی  که خارج از توان تحمل ساختمان باشد .
  6. انفجارات
  7. برخورد اتومبیل به ساختمان یا سقوط دیگر اجسام سنگین به روی ساختمان .
  8. هرگونه محاسبه غلط چه در پی کنی مثلاً پی کنی در خاک سست و خاک دستی یا ستون‌ها یا سقف‌ها و تیرریزی و یا همچنین اگر محاسبات مقاومت مجانب در هنگام ساخت بتون آرمه اشتباه صورت گرفته باشد می‌تواند باعث بوجود آمدن حادثه آوار باشد .
  9. حوادث طبیعی مانند : زلزله، سیل، طوفان، گردباد

 

مراحل آوار برداری

کلیات آوار برداری سه مرحله می‌باشد که عبارتند از :

الف ) جلوگیری از سقوط اشیاء معلق و دیوارهای در حال ریزش  لازم به ذکر است که چنانچه یک جسم 5 کیلوگرمی از فاصله 2 متری فقط با نیروی جاذبه زمین سقوط نماید سرعت برخورد آن با زمین حدود 5/6 متر بر ثانیه می‌گردد که چنانچه روی سر کسی بیافتد نیروی آن برای شکستن جمجمه او کافی است و اشیاء معلق را باید از میان برداشت و کاملاً مهار نموده و در قسمت هایی که احتمال ریزش دارد نباید عملیات شود ، بلکه ابتدا آنها را تخریب یا کاملاً ایمن می‌نماییم و سپس شروع به عملیات می‌کنیم .

ب ) قطع آب ، برق ، گاز شهری – آب‌های لوله کشی و تحت فشار .

ج ) از میان بردن شعله‌ها و دود و کشف محل نشتی‌های گاز شامل سیلندرهای گاز و خارج ساختن و حمل آن به نقطه مطمئن .

د ) جلوگیری از ورود و تجمع و هجوم افراد متفرقه در روی آوار و حفظ سکوت جهت تشخیص محل محبوس شدگان .

( پس از تشخیص محل در صورت جواب توسط محبوس شده با سخنان تسلی بخش به وی امیدواری داده و محل را جهت اقدامات بعدی علامت گزاری می‌نماییم )

 

بررسی چگونگی وضعیت محبوس شدگان

پس از ایمن سازی محل و برای شروع عملیات نخستین اقدام پیدا کردن محبوسین  در زیر آوار      می‌باشد که می‌تواند بسته به اقدامات موجود به روش‌های زیر صورت می‌گیرد :

الف ) بر اساس گفته شهود : آنهایی که خود درگیر حادثه بوده اند و یا در لحظه آوار ناظر بودند ، اولین کسانی که به محل رسیده اند ، و یا افرادی که دائماً با افراد آن محل در تماس بوده و از عادات آنها با اطلاع هستند .

ب ) با سکوت و صدا در محل آوار .

ج ) در نظر گرفتن از احتمالات فصلی مثل فصل تابستان و مدارس ،  احتمالات زمانی مثل : شب و ساعت اداره جات و کارخانه‌ها و یا ساعات خواب که اغلب افراد در این ساعت در اتاق خواب        می‌باشند و غیره .

د ) استفاده از دستگاه زنده یاب .

ه ) استفاده از سگ .

چنانچه طی هر یک از موارد فوق محل محبوس شدگان حدس زده و یا پیدا شده باشد می‌باید با پارچه نواری سفید اطراف آن را علامت گزاری نمود و چنانچه هوای فشرده و اکسیژن موجود باشد تا شروع اقدامات بعدی می‌توان توسط سوند مخصوص تزریق هوا به مصدوم هوای می‌رسانید .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

توجه : اگر حادثه آوار در اثر تجمع موادی برای سقف و یا کنار دیوار رخ داده باشد و این مواد مانند، سیمان  به صورت انبوه ( فله ) گچ یا آهک یا دیگر مواد شیمیایی ( مانند کود شیمیایی ) بوده باشد حتماً مضرات و خطرات ناشی از تماس یا تنفس آنها را به همه افراد حاضر در محل باید اطلاع داد .

الف ) افرادی که از قبل از وقوع آوار از محل آوار خارج شده و یا به محل آوار نزدیک بوده اند و حادثه را رؤیت کرده اند و یا همچنین پرس و جو از همسایگان .

ب ) بایستی اطلاعاتی از تعداد افراد محبوس شده و محل آنان در آوار بدست آورد برای این کار  می‌توان از افرادی که خارج شده و یا در لحظات اولیه حادثه در محل حضور داشته اند پرس و جو کرد . البته بسته به نوع تصرفات ملک و با توجه به فصل و زمان وقوع آوار به طور تقریبی می‌توان از تعداد و محل تقریبی افراد محبوس شده تصوری بدست آورد و با گفته شهود جمع بندی نمود .

چنانچه آوار در اثر تجمع موادی روی سقف یا کنار دیوار رخ داده باشد و این مواد مانند سیمان به صورت انبوه ( فلکه ) گچ یا آهک یا مواد شیمیایی به مقدار زیاد  مانند کود شیمیایی بوده باشد . بایستی حتماً مضرات و خطرات ناشی از تماس و تنفس آنها را به همه افراد حاضر در محل اطلاع داد .

 

نکاتی که هنگام آوار برداری باید به آنها توجه نمود :

1-  استفاده از وسایل ایمنی فردی از قبیل : دستکش ، کلاه ، ماسک حفاظ گرد و غبار ضروری است .

همچنین افراد تشکیل دهنده تیم نجات باید پی ها، ستون‌ها و سقف‌ها را در محل ساختمانی که آوار شده شناسایی نمود و ربای ایستادن عملیات نقاط محکم را شناسایی و روی آنها قرار گرفت و        حتی الامکان  از خارج از این مسیر‌ها حرکت نکرد .

الف ) ایجاد حصار در محل آوار برداری جهت جلوگیری از ورود افراد متفرقه به روی آوار . 

ب ) استمداد از نیروی انتظامی به منظور جلوگیری از هرج و مرج و برقراری نظم به هنگام عملیات ( زیرا در این قبیل موارد و قشر در کار ایجاد اختلال می‌کنند ) .

ج ) افرادی که در اثر بروز حادثه آوار تعادل روانی خود را از دست داده و دچار حملات روانی گردیده اند .

د ) افراد فرصت طلب و سود جو .

2- عدم تعادل به هنگام عملیات باعث خطر می‌شود . هنگام آوار برداری تکه‌های بزرگ را باید مراقبت نمود که بر روی پا نیافتاده یا با قسمتی از بدن برخورد نکند و همچنین هنگام چرخش بدن پا بر روی تکه‌های دیگر آوار گیر نکند .

3- نباید هنگام آوار برداری به یکدیگر تکیه کرد .

4- به هنگام بار گیری دستگاه‌ها و ابزارها برای عملیات بایستی از تعادل کافی برخوردار بود .

5- تجهیزات و وسایل به محل آورده شده نباید در روی آوار رها شود زیرا ممکن است هنگام زیر و رو کردن آوار مدفون شده یا به آن صدمه ای وارد شود .   

6- از وسایل ایمنی ویژه مخصوص استفاده از تجهیزات خاص مانند عینک مخصوص برش کاری و جوشکاری و غیره به هنگام بکارگیری از آنها استفاده گردد .

7- استفاده از دستگاه‌های ایمنی جنبی که برای اینگونه ابزارها با توجه به موقعیت باید به محل عملیات آورده شود . برای مثال : هنگام کار با دستگاه برش کاری که در محل یا قسمتی که احتمال آتش سوزی در اثر وجود مایعات قابل اشتعال وجود دارد حتماً خاموش کننده مناسب به محل آورده شود .

8- اگر در قسمتی از ساختمان که آوار شده نباید رفت و آمد کرد با نصب علائم عبور ممنوع یا علائم شب رنگ و طناب به همراه دیگر وسایل هشدار دهنده آنجا را مسدود می‌کنیم .

9- برای رفت آمد تیم نجات دهنده باید راه مناسب را انتخاب و آن را علامت گذاری نمود .

10- چنانچه لازم است جرثقیل یا لودر و امثالهم به محل حادثه جهت تسریع کار آورده شود محل قرار گرفتن آنها قبلاً تعیین و از وجود آوار پاک گردد تا میدان مانور کافی برای آنها بوجود آورد .

 

( نکات مفید دیگری که می‌باید قرار گیرد )

الف ) به زمان وقوع توجه شود .

ب ) آوار برداشته شده از قسمتی نباید در جایی ریخته شود که آوار اولیه وجود داشته باشد .

ج ) در آوار برداری کسانی که در زیر آوار زنده بودنشان محرز است به افراد مرده ارجعیت دارند و باز آنهایی که با مختصر عملیات آزاد می‌شوند به آنهایی که در شرایطی سخت‌تری می‌باشند ارجعیت دارند .

د ) به هنگام شب تهیه نور افکن‌های قوی ضروری است که از راه دور به صورت موازی به محل بتابند تا محیط برای عملیات روشن و مناسب باشد .

 

اقداماتی که پس از بررسی به مصدوم و محبوس حادثه آوار انجام می‌گیرد :

پس از دسترسی به محبوسین آوار چنانچه خود بهوش بوده و قادر به حرکت می‌باشند با کمک مختصری آنها را خارج می‌کنیم ولی در غیر اینصورت به ترتیب اولویت اقدامات زیر را انجام            می‌دهیم :

  1. بازبینی راه‌های هوایی که در صورت انسداد آن را باز می‌کنیم .
  2. چنانچه تنفسی نداشته باشد اقدام به تنفس مصنوعی می‌کنیم .
  3. وضعیت قلب را معینه و در صورت نیاز اقدام به ماساژ قلبی می‌کنیم .

هیچگاه عضوهایی که در اثر ماندن زیر فشار و یا گیر کردن بین موانعی که برای مدت طولانی تحت فشار بوده اند و مشکل خونریزی دارند نباید به یک دفعه آزاد گردد، بلکه باید قبل از رهاسازی عضو بالای آن را حکم بست و سپس اقدامات بعدی را انجام داد .

( به دلیل 1- ایجاد شوک  2- در صورت تغییر رنگ عضو پس از برقراری جریان خون سموم به تمامی بدن انتشار می‌یابد )

  1. تزریق سرم به هر مصدوم از ضروریات است .
  2. مراقبت از لهیدگی‌ها کنترل خونریزی – ضربه‌های مغزی .
  3. بی حرکت کردن شکستگی‌ها کنترل و معاینه و مراقبت از ستون مهره‌ها .
  4. آماده کردن برای حرکت ( بسته بندی کردن ) .
  5. حرکت . 

توجه : تنها زمانی مجاز به به حرکت دادن مصدوم بدون رعایت مواد فوق می‌باشیم که خطر مضاعفی جان مصدوم را تهدید کند .

 

دستورات ایمنی

  1. در صورت ترک منزل برای مدت طولانی تمام شیرهای تحت فشار را از فشار خارج کنید .
  2. از انبار کردن ورود مواد منفجره مانند کاربیت، اسیتیلن، مواد محترقه مانند بنزین و تینر و غیره به داخل ساختمان اجتناب گردد .
  3. در صورت نیاز به تعمیر لوازم و ادوات حساس مانند موتور خانه، آبگرمکن، اجاق گاز و غیره از تعمیرگاه مجاز و از وسایل استاندارد شده استفاده گردد .
  4. ایمنی چاه‌های فاضلاب رعایت شود .
  5. به هنگام نزدیک شدن به فصل بارش از باز بودن راه‌های خروج آب در پشت بام اطمینان حاصل گردد .
  6. در صورتیکه آب مصرفی به هر دلیلی قطع شد هنگام ترک منزل از بسته بودن تمامی شیرهای آب اطمینان کامل حاصل گردد . ( بهتر است در بالای شیرهای آب با فلش به جهت بستن مشخص شود تا کودکان و افراد نابالغ به اشتباه اقدام به باز نمودن کامل آن ننمایند )